“BES kesintisi” tek bir ücret değildir. Sözleşmenin ilk yıllarında doğrudan katkı veya birikimden alınabilen giriş aidatı ve yönetim gideri ile fonun birim fiyatına günlük yansıyan fon toplam gider kesintisi farklı kalemlerdir. Çıkışta uygulanan stopaj ve hak edilmemiş Devlet katkısı da bu giderlerle karıştırılmamalıdır. Sağlıklı kontrol için hesap bildirim cetvelini, sözleşme bilgi formunu ve fon künyesini yan yana açmak gerekir.
Hızlı kontrol: Bankadan çıkan tutar ile BES hesabına katkı olarak geçen tutarı karşılaştırın; sonra fon adedi × birim fiyat ile bakiyeyi doğrulayın. Fon gideri çoğu zaman ayrı “para çıkışı” değil, fon fiyatının içinde oluşan maliyettir.
Kesinti Türleri
| Kalem | Nerede oluşur? | Nereden kontrol edilir? |
|---|---|---|
| Giriş aidatı | Plan ve ilk beş yıl kuralları kapsamında; peşin veya ertelenmiş olabilir | Sözleşme/teklif ve ayrılma bilgi formu |
| Yönetim gideri kesintisi | İlk beş yılda plan koşullarına göre katkı/birikim üzerinden | Hesap bildirim cetveli ve tahsilat hareketi |
| Ara verme kesintisi | Ödemeye ara verilen planda koşulları varsa | Plan metni ve aylık hareketler |
| Fon toplam gider kesintisi | Fon portföyünden günlük; birim fiyata yansır | Fon künyesi, KAP ve EGM fon bilgileri |
| Stopaj | Ayrılma/ödeme sırasında getiri üzerinden | Ayrılma bilgi formu |
İlk Beş Yıldaki Sözleşme Kesintileri
Emeklilik planı giriş aidatı ve yönetim gideri kesintisi öngörebilir. EGM rehberine göre emeklilik şirketi, sözleşmenin ilk beş yılında her yıl tahsil edilen bu kapsamlı kesintilerin mevzuattaki üst sınırı aşıp aşmadığını kontrol etmekle yükümlüdür; aşan tutar tespit edilirse beş iş günü içinde iade edilir. Planınız daha düşük kesinti veya sıfır kesinti taahhüt ediyorsa sözleşmedeki lehe hüküm uygulanır.
Emeklilik veya zorunlu ayrılma dışındaki bir nedenle sözleşme beş yıldan önce sona erdirilir ya da aktarılırsa, ilk beş yıl için tahsil edilmemiş kısmın ertelenmiş giriş aidatı adıyla indirilmesi plan ve mevzuat sınırında mümkün olabilir. Bu yüzden başka şirkete geçiş teklifini yalnız fon getirisiyle değil, mevcut sözleşmede doğabilecek ertelenmiş aidatla birlikte değerlendirin.
Fon Toplam Gider Kesintisi
Fon toplam gideri, katılımcının banka hesabından aylık fatura gibi çekilmez. Fon portföyü içinden günlük karşılanır ve yayımlanan birim fiyat zaten bu gider sonrası değeri yansıtır. Bu nedenle iki fonun brüt olarak aynı varlık getirisini üretmesi, katılımcıya aynı net getiriyi bırakacağı anlamına gelmez.
EGM'nin 18 Temmuz 2026 tarihli rehberinde fon grupları için açıklanan azami yıllık fon toplam gider oranları şöyledir:
| Fon grubu | Örnek türler | Azami yıllık oran |
|---|---|---|
| I | Para piyasası, kıymetli madenler | %1,09 |
| II | Borçlanma araçları, standart, endeks | %1,91 |
| III | Hisse, katılım, karma, fon sepeti, değişken, yaşam döngüsü/hedef | %2,28 |
Bunlar azami oranlardır; her fon mutlaka üst sınır kadar gider uygulamaz. Fonun kendi güncel oranını fon künyesinden kontrol edin. BEFAS fonlarını karşılaştırırken de yalnız geçmiş getiriye değil bu maliyete bakın; işlem adımları BEFAS fon seçimi rehberinde yer alır.
Gider Getiriyi Nasıl Etkiler?
Basitleştirilmiş örnekte iki fonun gider öncesi varlık getirisi yıllık yüzde 10 olsun. Yıllık gider oranı yüzde 2,28 olan fonda yaklaşık net etki yüzde 7,72; oranı yüzde 1 olan fonda yaklaşık yüzde 9 olur. Gerçek fon fiyatlaması günlük yapılır ve varlık alım-satım maliyetleri ile piyasa hareketleri içerir; bu çıkarma yalnız maliyet farkını görünür kılmak içindir.
Düşük gider tek başına “daha iyi fon” sonucu vermez. Fonların risk düzeyi, karşılaştırma ölçütü, varlık sınıfı ve vadesi aynı değilse oranları tek başına kıyaslamak yanıltıcıdır. Önce aynı fon kategorisini, sonra net performans ve gideri karşılaştırın.
Altıncı Yıl ve Sonrasında Üst Sınır Kontrolü
EGM rehberinde, sözleşmenin 6. yılı ve sonrasında sonlandırılması halinde sözleşme kapsamındaki toplam kesintinin sonlanma tarihinde Devlet katkısı hesabında bulunan tutarla ilişkilendirilen bir üst sınırı bulunur. Açıklanan azami oranlar 6. yılda yüzde 60, 7. yılda yüzde 70, 8. yılda yüzde 80, 9. yılda yüzde 90, 10. yıl ve sonrasında yüzde 100'dür. Aşan tutarın beş iş günü içinde iadesi gerekir.
Bu kontrolün istisnaları vardır. EGM, kontrol tarihinde toplam birikimi yıllık brüt asgari ücretin 10 katını aşan veya düzensiz ödeme statüsünde olan sözleşmeleri Devlet katkısıyla ilişkilendirilen bu üst sınır uygulamasının dışında belirtir. Bu nedenle yalnız sözleşme yılına bakarak otomatik iade tutarı hesaplamayın.
Adım Adım Kesinti Kontrolü
- Emeklilik şirketinden sözleşme/teklif formunu ve son hesap bildirim cetvelini indirin.
- Yıl başı bakiye + ödenen katkılar + Devlet katkısı + getiriler − ödemeler/kesintiler eşitliğini kurun.
- Giriş aidatı, yönetim gideri ve ara verme satırlarını tarih/tutar bazında listeleyin.
- Fon künyesindeki yıllık toplam gider oranını ve fon grubunun azami sınırını karşılaştırın.
- Çıkış teklifi varsa stopajı sözleşme giderlerinden ayırın; hesaplama için stopaj rehberini kullanın.
- Fark bulursanız şirketten kalem adı, dayanak, oran, matrah ve tarih içeren yazılı açıklama isteyin.
İtiraz Kaydı Nasıl Hazırlanır?
“Bakiyem eksik” şeklindeki genel başvuru yerine hangi satıra itiraz ettiğinizi yazın. Sözleşme numarası, tahsilat tarihi, bankadan çıkan tutar, BES hesabına geçen tutar, kesinti adı ve beklediğiniz hesapla birlikte ekran görüntüsü/dekont ekleyin. Şirket cevabında kesintinin sözleşme maddesini ve mevzuat üst sınırı kontrolünü sorun. Kişisel verinizi herkese açık yorum veya forumlarda paylaşmayın.
Kesinti nedeniyle plan değişikliği düşünüyorsanız mevcut plan ile teklif edilen planı aynı katkı tutarı ve aynı fon grubu üzerinden plan değişikliği kontrol listesiyle karşılaştırın. Şirketi değiştirmek ayrı bir aktarım sürecidir.
Yasal uyarı: Kesintiler sözleşmenin başlangıç tarihi, planı, ödeme düzeni ve işlem türüne göre değişir. Kesin tutar için şirketin hesap belgeleri ve yürürlükteki mevzuat esas alınır.